Θεμέλια

Η Nikosophia εφαρμόζει ιδέες από το δίκαιο, τη διακυβέρνηση και τη λογική για το πώς μια εταιρεία ανήκει σε κάποιον και πώς λογοδοτεί.

Τρεις διαδικασίες

Μια ναυτιλιακή εταιρεία συγκροτείται πριν λειτουργήσει, και έπειτα εκτελεί δύο είδη λειτουργιών.

Η συγκρότηση της εταιρείας είναι η καταγραφή του τι λογοδοτεί: ποιες υποχρεώσεις έχει, πώς πρέπει να εκπληρώνεται καθεμία και ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτήν. Στις περισσότερες εταιρείες αυτός ο κατάλογος είναι διάσπαρτος στο καταστατικό, σε ένα εγχειρίδιο πολιτικών, σε περιγραφές θέσεων και στη συνήθεια. Σε ένα σύστημα Nikosophia ο πλοιοκτήτης, σε συνεργασία με τους αναλυτές μας, τον καταγράφει ως μία ενιαία δήλωση, τον καταστατικό χάρτη της εταιρείας, που μπορεί να διαβαστεί ολόκληρος, να αλλάξει με κάθε αλλαγή να καταγράφεται μαζί με το πρόσωπο που την έκανε και την ημερομηνία, και να παραδοθεί μαζί με την εταιρεία.

Οι επιχειρησιακές λειτουργίες κινούν τα πλοία: ταξίδια, συντήρηση, επάνδρωση, ναυλώσεις, και η καθημερινή δουλειά για να μένουν τα πιστοποιητικά σε ισχύ και τα αρχεία πλήρη. Οι καταπιστευτικές λειτουργίες είναι η λογοδοσία γι’ αυτά: να γνωρίζεις τι οφείλει η εταιρεία και σε ποιον, να ζητάς λόγο από όσους κινούν τα πλοία, και να αναφέρεις σε ρυθμιστικές αρχές και κυβερνήσεις, δανειστές και χρηματοδότες, ασφαλιστές και αναδόχους ασφάλισης, ναυλωτές και επιχειρησιακούς εταίρους, νηογνώμονες και φορείς vetting, και μητρικές εταιρείες και οικογένειες.

Τα πλαίσια διακυβέρνησης διαχωρίζουν από καιρό τα δύο. Οι ελεγκτές περιγράφουν τον διαχωρισμό μέσω του Μοντέλου των Τριών Γραμμών, που ξεχωρίζει την επιχειρησιακή διοίκηση, τη λειτουργία κανονιστικής συμμόρφωσης και τον εσωτερικό έλεγχο από το διοικητικό όργανο στο οποίο αναφέρονται. Και ο Κώδικας ISM διαχωρίζει τις επιχειρησιακές από τις καταπιστευτικές λειτουργίες, δίνοντας στο Εντεταλμένο Πρόσωπο Ξηράς απευθείας πρόσβαση στο ανώτατο επίπεδο της διοίκησης. Σχεδόν όλο το λογισμικό στη ναυτιλία εξυπηρετεί τις επιχειρησιακές λειτουργίες, ενώ η Nikosophia εξυπηρετεί τις καταπιστευτικές.

Ο καταστατικός χάρτης παράγει τις πολιτικές και τις διαδικασίες και τη διαμόρφωση συστημάτων με τις οποίες εργάζονται και οι δύο πλευρές της εταιρείας. Οι καταπιστευτικές λειτουργίες αντλούν έπειτα αρχεία και αποδεικτικά από τις επιχειρησιακές λειτουργίες και αναφέρουν προς τις ρυθμιστικές αρχές, τους δανειστές, τους ασφαλιστές, τους ναυλωτές, τους νηογνώμονες και τους φορείς vetting, και τη μητρική εταιρεία ή την οικογένεια.

Κανόνες

Στο περισσότερο επιχειρησιακό λογισμικό, οι κανόνες με τους οποίους λειτουργεί μια εταιρεία είναι θαμμένοι στον κώδικα του προγράμματος ή αποθηκευμένοι ως ρυθμίσεις που μπορεί να αλλάξει όποιος έχει πρόσβαση. Για να διαβάσεις τους κανόνες ως σύνολο, να δεις τι έλεγαν πριν από έναν χρόνο ή να ελέγξεις αν δύο από αυτούς αντιφάσκουν, πρέπει να περάσεις τον κώδικα ή τις ρυθμίσεις μία προς μία.

Στη Nikosophia κάθε κανόνας δηλώνεται στο σύστημα, με την υποχρέωση, τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ισχύει, τη μέθοδο που επιλέχθηκε για την εκπλήρωσή του και τον υπεύθυνο. Η αλλαγή ενός κανόνα αλλάζει το σύστημα, και η αλλαγή καταγράφεται με το ποιος την έκανε και πότε. Η μεθοδολογία των επιχειρησιακών κανόνων αντιμετωπίζει τους κανόνες έτσι εδώ και δεκαετίες, και το πρότυπο SBVR του Object Management Group διατυπώνει την προσέγγιση αυτή τυπικά (OMG, 2019). Η Nikosophia κρατά μία διάκριση από το SBVR: ένα αρχείο που παραβιάζει έναν κανόνα τον οποίο πρέπει να πληροί κάθε αρχείο είναι κακοσχηματισμένο, και η Nikosophia το απορρίπτει· ένα αρχείο που δείχνει ότι μια υποχρέωση δεν εκπληρώθηκε είναι αληθές, οπότε η Nikosophia το δέχεται και ανοίγει παράβαση.

Υποχρεώσεις

Μια υποχρέωση οφείλεται πάντα σε κάποιον. Ο Wesley Hohfeld το διατύπωσε πριν από έναν αιώνα: κάθε έννομη σχέση έχει ένα μέρος που τη φέρει, ένα μέρος στο οποίο οφείλεται και μια πράξη ανάμεσά τους, και σε κάθε υποχρέωση αντιστοιχεί ένα δικαίωμα στην άλλη πλευρά (Hohfeld, 1913, 1917). Κάθε κανόνας στη Nikosophia κατονομάζει το μέρος που φέρει την υποχρέωση, το μέρος στο οποίο οφείλεται και την πράξη.

Έτσι κάθε υποχρέωση στη Nikosophia καταγράφει ποιος τη φέρει, σε ποιον οφείλεται και τι οφείλεται, είτε το άλλο μέρος είναι ρυθμιστική αρχή, δανειστής, ναυλωτής ή το διοικητικό συμβούλιο.

Συνοχή

Η Nikosophia συγκρίνει κάθε νέο ή τροποποιημένο κανόνα με τους κανόνες που ήδη ισχύουν πριν τεθεί σε ισχύ η αλλαγή. Αν δύο κανόνες μπορούν να εφαρμοστούν στην ίδια περίπτωση και απαιτούν ασύμβατες πράξεις, η Nikosophia απορρίπτει την αλλαγή και κατονομάζει και τους δύο κανόνες, και ο πλοιοκτήτης αποφασίζει ποιος υπερισχύει. Ένας κανόνας γραμμένος για ειδική περίπτωση εφαρμόζεται πριν από τον γενικό κανόνα που περιορίζει.

Η Nikosophia απορρίπτει κανόνες όπου ο καθένας ισχύει μόνο αν δεν ισχύει ο άλλος (Α εκτός αν Β, Β εκτός αν Α), επειδή δεν έχουν μοναδική απάντηση (Apt, Blair και Walker, 1988). Η Nikosophia αναφέρει μια προϋπόθεση της οποίας λείπουν τα δεδομένα ως ανεπίλυτη, και κατονομάζει το αρχείο που χρειάζεται η προϋπόθεση (Van Gelder, Ross και Schlipf, 1991). Η πλησιέστερη δημοσιευμένη εργασία για τον έλεγχο κανόνων πριν εκτελεστεί οποιαδήποτε διαδικασία είναι των Governatori και Rotolo (2010), και για αλληλεπικαλυπτόμενους κανόνες σε πίνακες αποφάσεων των Calvanese και συνεργατών (2016).

Το αν κάθε κανόνας αποδίδει σωστά τον νόμο είναι ξεχωριστό ζήτημα. Η ερμηνεία κάθε κανονισμού είναι δική μας δουλειά. Οι αναλυτές μας συνδέουν κάθε κανόνα με το νομοθετικό κείμενο από το οποίο προήλθε, και εγκρίνουμε κάθε σύνολο κανόνων πριν τεθεί σε χρήση. Η Nikosophia στη συνέχεια δεσμεύει την εταιρεία σας στο αποτέλεσμα.

Τεκμηρίωση

Τα αποδεικτικά που δημιουργούνται την ώρα της εργασίας, για την εργασία, έχουν μεγαλύτερο βάρος από έναν φάκελο που συγκεντρώνεται αργότερα για να υποστηρίξει ένα επιχείρημα. Γι’ αυτό η Nikosophia συγκεντρώνει τα αποδεικτικά για κάθε υποχρέωση καθώς γίνεται η εργασία, και προσθέτει κάθε αλλαγή ως νέα εγγραφή, ώστε η κατάσταση σε οποιαδήποτε προηγούμενη ημερομηνία να μπορεί να δειχθεί όπως ήταν.

Δύο ιδιότητες κρατιούνται χωριστά. Ένας αριθμός είναι αναπαραγώγιμος όταν τα ίδια δεδομένα δίνουν πάντα την ίδια απάντηση και κάθε βήμα από τα αρχεία-πηγή ως την απάντηση μπορεί να ανασυντεθεί. Είναι σωστός όταν η μέθοδος συμφωνεί με τον κανονισμό και ένα αρμόδιο πρόσωπο τον υπογράφει. Μια εταιρεία χρειάζεται και τα δύο, και προέρχονται από διαφορετικά σημεία: η αναπαραγωγιμότητα από καθορισμένη αριθμητική πάνω σε αρχεία με εκδόσεις, η ορθότητα από τη δική μας ερμηνεία του νόμου και από το πρόσωπο που υπογράφει.

Σύνθεση

Κάθε σύστημα Nikosophia συναρμολογείται από μια γραπτή προδιαγραφή των μερών του. Κάθε μέρος δηλώνει τι χρειάζεται και τι παρέχει. Μια μηχανή σύνθεσης με το όνομα daedal τα συναρμολογεί.

Η συναρμολόγηση των ίδιων μερών με οποιαδήποτε σειρά δίνει το ίδιο σύστημα (Douglas, 2026a· πρβλ. Fettke και Reisig, 2024). Αν δύο μέρη θα μπορούσαν να καλύψουν την ίδια ανάγκη ενός τρίτου, το daedal απορρίπτει την προδιαγραφή. Επειδή το σύστημα συναρμολογείται μόνο από τα μέρη που απαριθμεί η προδιαγραφή του, η ανάγνωση της προδιαγραφής σας λέει ακριβώς τι είναι το σύστημα ως μορφή, πριν εκτελεστεί (Douglas, 2026b).

Βιβλιογραφία

Published work that Nikosophia is built on, and work it is related to. Every entry was checked against its DOI record, the publisher's page or its arXiv record. Each carries one line on how it bears on Nikosophia. Within each group the sources Nikosophia is built on come first, and the groups run from the anatomy of a single rule to the composition of a whole system.

The anatomy of a legal relation

W. N. Hohfeld. Some Fundamental Legal Conceptions as Applied in Judicial Reasoning. The Yale Law Journal 23(1):16–59, 1913. doi:10.2307/785533 Nikosophia's rules take Hohfeld's anatomy of a legal relation: a bearer, a counterparty and an act, with every duty correlative to someone's right, so a duty owed to no one is malformed.
W. N. Hohfeld. Fundamental Legal Conceptions as Applied in Judicial Reasoning. The Yale Law Journal 26(8):710–770, 1917. doi:10.2307/786270 The sequel, which completes the scheme of correlatives and opposites that Nikosophia's relation positions are drawn from.
L. T. van Binsbergen, L.-C. Liu, R. van Doesburg, T. van Engers. eFLINT: A Domain-Specific Language for Executable Norm Specifications. GPCE 2020, pp. 124–136. doi:10.1145/3425898.3426958 An executable language built directly on Hohfeld's framework, and a reference implementation against which Nikosophia's relation design can be checked.

Modality and business vocabulary

Object Management Group. Semantics of Business Vocabulary and Business Rules (SBVR), Version 1.5. OMG formal/19-10-02, December 2019. omg.org/spec/SBVR Nikosophia takes SBVR's division of rules by modality: an alethic rule cannot be violated, so a record that breaks it is refused; a deontic rule can be, so a record that breaks it opens a breach. It also takes SBVR's layering of rules on facts, and facts on terms.
J. R. Searle. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge University Press, 1969. doi:10.1017/CBO9781139173438 The distinction between constitutive and regulative rules, which reaches SBVR's modality cut from philosophy.
A. J. I. Jones, M. Sergot. A Formal Characterisation of Institutionalised Power. Logic Journal of the IGPL 4(3):427–443, 1996. doi:10.1093/jigpal/4.3.427 The formal account of "X counts as Y in context C", the form of a constitutive rule.

Rules and defeasibility

Guido Governatori's work is the closest prior art to Nikosophia's rules layer. A defeasible theory takes its rules and the precedence among them as given, and how they were assembled is outside its subject. Nikosophia's composition assembles a rulebook, and a defeasible reasoner could take that rulebook as its input. The two bodies of work are orthogonal and compose.

G. Governatori. Practical Normative Reasoning with Defeasible Deontic Logic. Reasoning Web 2018, Lecture Notes in Computer Science, Springer, pp. 1–25. doi:10.1007/978-3-030-00338-8_1 Reasoning about obligations with exceptions, priorities and violations, including what is owed once a duty has already been breached, which is the ordinary condition of a compliance record.
S. Sadiq, G. Governatori, K. Namiri. Modeling Control Objectives for Business Process Compliance. Business Process Management (BPM 2007), Lecture Notes in Computer Science, Springer, 2007, pp. 149–164. doi:10.1007/978-3-540-75183-0_12 Compliance by design: control objectives modelled alongside the business process rather than checked after it, the approach Nikosophia's projection of rules into business operations shares.
G. Governatori, A. Rotolo. Norm Compliance in Business Process Modeling. RuleML 2010, Lecture Notes in Computer Science, Springer, pp. 194–209. doi:10.1007/978-3-642-16289-3_17 A normaliser that examines a rule set on its own, before any process runs, and detects genuine conflicts as distinct from apparent ones; the closest prior art to Nikosophia's build-time check of a rulebook.
G. Governatori. The Regorous Approach to Process Compliance. 2015 IEEE 19th International Enterprise Distributed Object Computing Workshop (EDOCW), pp. 33–40. doi:10.1109/EDOCW.2015.28 Regorous, a compliance checker for business processes built on defeasible deontic logic.
H.-P. Lam, G. Governatori. The Making of SPINdle. RuleML 2009, Lecture Notes in Computer Science, Springer, pp. 315–322. doi:10.1007/978-3-642-04985-9_29 SPINdle, the open reasoner for defeasible logic that Governatori's compliance work runs on.
M. Palmirani, G. Governatori, T. Athan, H. Boley, A. Paschke, A. Wyner (eds.). LegalRuleML Core Specification Version 1.0. OASIS Standard, 30 August 2021. docs.oasis-open.org/legalruleml The OASIS standard for representing legal norms, including their sources and their temporal status.
L. Robaldo, S. Batsakis, R. Calegari, F. Calimeri, M. Fujita, G. Governatori, M. C. Morelli, F. Pacenza, G. Pisano, K. Satoh, I. Tachmazidis, J. Zangari. Compliance Checking on First-Order Knowledge with Conflicting and Compensatory Norms: A Comparison among Currently Available Technologies. Artificial Intelligence and Law 32(2):505–555, 2024. doi:10.1007/s10506-023-09360-z A comparison of the technologies available for compliance checking where norms conflict or compensate for one another.
D. Makinson, L. van der Torre. Input/Output Logics. Journal of Philosophical Logic 29(4):383–408, 2000. doi:10.1023/A:1004748624537 A norm treated as a relation from conditions to what is obligatory, held apart from the operation that derives obligations; Nikosophia holds its rules apart from the step that assesses them in the same way.

Law as code

D. Merigoux, N. Chataing, J. Protzenko. Catala: A Programming Language for the Law. Proceedings of the ACM on Programming Languages 5(ICFP):1–29, 2021. doi:10.1145/3473582 Statute written as general cases with exceptions and compiled to executable code; Catala resolves exceptions within a definition, where Nikosophia's rules reach the rulebook from anywhere in the composition.
T. J. M. Bench-Capon, F. P. Coenen. Isomorphism and Legal Knowledge Based Systems. Artificial Intelligence and Law 1(1):65–86, 1992. doi:10.1007/BF00118479 The principle that a rule base should correspond, provision by provision, to its source text; each Nikosophia rule is identified by the authority whose text it transcribes.
S. Peyton Jones, J.-M. Eber, J. Seward. Composing Contracts: An Adventure in Financial Engineering. ICFP 2000, pp. 280–292. doi:10.1145/351240.351267 Contracts as values composed under an algebra, the nearest prior art to rules held as composable parts.

Conflict and precedence

D. Calvanese, M. Dumas, Ü. Laurson, F. M. Maggi, M. Montali, I. Teinemaa. Semantics and Analysis of DMN Decision Tables. Business Process Management (BPM 2016), Lecture Notes in Computer Science, Springer, pp. 217–233. doi:10.1007/978-3-319-45348-4_13, arXiv:1603.07466 A geometric semantics for decision tables with algorithms that detect overlapping and missing rules; the overlap problem Nikosophia's conflict check addresses.
C. L. Forgy. Rete: A Fast Algorithm for the Many Pattern/Many Object Pattern Match Problem. Artificial Intelligence 19(1):17–37, 1982. doi:10.1016/0004-3702(82)90020-0 The production-system tradition that ordered competing rules by salience, specificity and recency; Nikosophia orders them by where each sits in the composition, the specific ahead of the general.
K. R. Apt, H. A. Blair, A. Walker. Towards a Theory of Declarative Knowledge. In J. Minker (ed.), Foundations of Deductive Databases and Logic Programming, Morgan Kaufmann, 1988, pp. 89–148. doi:10.1016/B978-0-934613-40-8.50006-3 Stratified negation. Nikosophia refuses a rulebook in which rules depend on one another through a negation in a cycle, and allows cycles without one, on the same ground.
A. Van Gelder, K. A. Ross, J. S. Schlipf. The Well-Founded Semantics for General Logic Programs. Journal of the ACM 38(3):619–649, 1991. doi:10.1145/116825.116838 A three-valued semantics. Nikosophia evaluates a condition as true, false or undefined, so a missing record is reported as missing and never read as false.

Composition

L. Douglas. Free Assembly: A Calculus of Composition by Name. Operative, 2026. operative.au/foundations/free-assembly The calculus Nikosophia's composition rests on: a system's form assembled from declared parts, by name, in any order, to one normal form.
L. Douglas. No Feedback: A Logical System Is Not a Process. Operative, 2026. operative.au/foundations/no-feedback Why a system's form is settled by its declaration before it is built or run, and so can be checked by reading the declaration.
P. Fettke, W. Reisig. Once and for All: How to Compose Modules – The Composition Calculus. ISoLA 2024, Lecture Notes in Computer Science, Springer, pp. 173–190. doi:10.1007/978-3-031-75107-3_11, arXiv:2408.15031 The calculus of sequential composition, for building an instance; Free Assembly is its parallel complement, for settling a form.
E. Dolstra, A. Löh, N. Pierron. NixOS: A Purely Functional Linux Distribution. Journal of Functional Programming 20(5–6):577–615, 2010. doi:10.1017/S0956796810000195 Configuration merged from independent modules, independent of order, and normalised before it is realised; the nearest mechanism to Nikosophia's composition, which refuses a double definition where NixOS ranks it by priority.
N. Schärli, S. Ducasse, O. Nierstrasz, A. P. Black. Traits: Composable Units of Behaviour. ECOOP 2003, Lecture Notes in Computer Science, Springer, pp. 248–274. doi:10.1007/978-3-540-45070-2_12 A composition in which a name defined twice is an error for the composer to resolve, the discipline Nikosophia's composition applies to its parts.
J. C. Reynolds. Separation Logic: A Logic for Shared Mutable Data Structures. 17th Annual IEEE Symposium on Logic in Computer Science (LICS 2002), pp. 55–74. doi:10.1109/LICS.2002.1029817 The separating composition and frame property that Free Assembly's operator shares: adding a part leaves what the other parts establish undisturbed.
J. A. Goguen, R. M. Burstall. Institutions: Abstract Model Theory for Specification and Programming. Journal of the ACM 39(1):95–146, 1992. doi:10.1145/147508.147524 Composition of specifications prior to, and untouched by, their interpretation; the same order Nikosophia keeps between assembling a rulebook and reading what its rules mean.
A. Mazurkiewicz. Trace Theory. Petri Nets: Applications and Relationships to Other Models of Concurrency, Lecture Notes in Computer Science 255, Springer, 1987, pp. 278–324. doi:10.1007/3-540-17906-2_30 The mathematics of order-independence that No Feedback uses to state when a form depends only on its parts and not on the order they were put together in.